• TAB - Kolejny element
  • SHIFT + TAB - Poprzedni element
  • SHIFT + ALT + F - Wyszukiwarka
  • SHIFT + ALT + H - Strona główna
  • SHIFT + ALT + M - Zawartość strony
  • SHIFT + ALT + 1-5 - Menu
Gmina Toszek
Informacja turystyczna
Dla inwestora
Dla mieszkańca
Gminny informator adresowy
BIP

Zamek

Nie wiadomo dokładnie, kiedy na górującym nad okolicą wzgórzu zbudowano pierwszy drewniany gród obronny, możliwe że nastąpiło to już w okresie wczesnopiastowskim, w X – XI wieku. Źródła pisane potwierdzają istnienie grodu toszeckiego dopiero w 1222 roku, kiedy to wspomina się po raz pierwszy tutejszą kasztelanię i kasztelana Jakuba. Historycy twierdzą jednak zgodnie,że gród w Toszku istniał już z pewnością w XII wieku. Bo skoro toszecki kościół św. Piotra wymieniono po raz pierwszy w bulli papieża Innocentego z 1201 roku,to gród musiano tu postawić znacznie wcześniej. Prawdopodobnie kasztelania powstała za panowania Bolesława Krzywoustego.

W okresie rozbicia dzielnicowego gród kasztelański w Toszku należał do kolejnych książąt śląskich z linii opolskiej, potem bytomsko – kozielskiej, wreszcie linii cieszyńskiej i oświęcimskiej. Ze znaczniejszych lokatorów grodu należy tu wspomnieć księżnę Judytę, żonę księcia Mieszka II Otyłego, która po jego śmierci w 1246 roku zamieszkiwała przez jakiś czas właśnie w Toszku. Z linii kozielsko – bytomskiej karierę europejską zrobił książę toszecki Bolesław, który ok. 1315 roku został arcybiskupem Ostrzyhomia i prymasem na Węgrzech, w czym pomogła mu pewnie jego siostra Maria, wydana za mąż za króla węgierskiego Karola Roberta.

Największe znaczenie osiągnął zamek w Toszku w okresie długiego panowania księcia toszeckiego Przemysława (z linii oświęcimskiej) w XV stuleciu. Przemysław nie tylko odbudował zamek po zniszczeniach spowodowanych przez najazdy husyckie, lecz uczynił z niego swoją stałą rezydencję, w dodatku rezydencję teraz już murowaną.

Po śmierci księcia Przemysława w 1484 roku zamek stał się ponownie własnością książąt linii opolskiej, lecz na krótko. Z chwilą bezpotomnej śmierci Jana II Dobrego w 1532 roku zamek toszecki wraz z księstwem opolsko – raciborskim przeszedł w ręce Habsburgów (jako lenno królów czeskich).

Z kolei Habsburgowie wydali zamek w zastaw Fryderykowi von Redernowi w 1557 roku, a następnie jego synowi Jerzemu Fryderykowi Redernowi, który w 1592 roku wykupił go wraz z Toszkiem i Pyskowicami. Po pożarze zamku w 1570 roku Redernowie odbudowali go i rozbudowali w stylu renesansowym, dobudowując zabudowania mieszkalne do budynku bramnego. Na zamku toszeckim Redernowie panowali do śmierci Jerzego II Rederna w 1637 roku. Jego siostra Małgorzata von Kolovrat, która stała się wtedy jego właścicielką, wydała rok później swoją córkę za wpływowego w monarchii habsburskiej hrabiego Kaspra Colonnę z rodziny wywodzącej się z Tyrolu.

W ten sposób zamek dostał się w posiadanie rodu Colonnów, którzy władali nim w okresie 1638 – 1707. Kasprowi Colonnie zamek zawdzięcza kolejny okres świetności, przede wszystkim dzięki zasadniczej jego przebudowie w latach 1650 – 1666, co do dnia dzisiejszego upamiętnia inskrypcja nad budynkiem bramnym o treści: CASPAR COMES COLONNA 1666. W efekcie dobudowy nowych fragmentów mieszkalnych zamek obronny przemienił się w wygodną rezydencję magnacką, która nie miała sobie równych w tej części Górnego Śląska.

Jednak w 1707 roku Colonnowie sprzedali zamek baronowi Johannowi Dietrichowi von Peterswald, a ten z kolei odsprzedał go w 1718 roku hrabiemu Franciszkowi Karolowi Kotulińskiemu. Po Kotulińskich (1718 – 1759) zamek przeszedł w ręce rodu Posadowskich (1759 – 1791). Od Posadowskich kupił go w 1791 roku baron Adolf von Eichendorff, pan na Łubowicach i ojciec wielkiego poety romantycznego Josepha von Eichendorffa.

Wprawdzie zamek tylko przez 6 lat pozostawał własnością Eichendorffów,lecz dla przyszłego poety były to najwcześniejsze lata życia, gdy wrażenia kumulują się, żeby obrodzić w czasie późniejszym. Wspominany przez niego tak często „zamek ów na wzgórzu ciszy” jest najpewniej właśnie toszeckim zamkiem, bo poeta przebywał w nim w dzieciństwie wiele razy.

Zaledwie po kilku latach baron von Eichendorff sprzedał zamek w 1797 roku hrabiemu Franciszkowi Adamowi Gaschinowi. I tak jego właścicielami stali się Gaschinowie (w okresie 1797 – 1840), z którymi wiąże się najsławniejsza toszecka legenda o złotej kaczce. Bowiem w 1811 roku na zamku wybuchł pożar, który doszczętnie strawił zabudowania mieszkalne. Starająca się wydostać z płomieni Gizela Gaschin, żona ówczesnego właściciela zamku Leopolda Gaschina, zdołała zabrać złotą kaczkę siedzącą na 11 złotych jajkach, by w trakcie ucieczki zakopać ją w podziemnym przejściu. Wkrótce hrabina Gizela zmarła, a złotej kaczki dotąd nie odnaleziono.

Po wielkim pożarze zamek pozostał już ruiną, a Gaschinowie wybudowali sobie w Toszku pałac, wykorzystując materiały budowlane zniszczonego zamku. W 1840 roku sprzedali zamek, a raczej jego ruiny, Abrahamowi Guradze. W rękach rodziny Guradze zamek znajdował się do II wojny światowej, przy czym w latach dwudziestych hrabia Kurt Hubert Guradze przekazał go w użytkowanie młodzieży.

Po II wojnie światowej zamek pozostawał malowniczą ruiną. W latach 1957 – 1963 został częściowo odbudowany, stając się odtąd siedzibą toszeckich placówek kultury, ostatnio Centrum Kultury ,,Zamek w Toszku''.

dr Jan F. Lewandowski

Na Zamku działa dziś m.in. Centrum Ekspozycji Historycznych, które powstało w ramach przeprowadzonej w ostatnich latach rewitalizacji gotyckiej wieży, tzw. „Baszty”. Projekt był współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013


Urząd Miejski w Toszku
ul. Bolesława Chrobrego 2
44-180 Toszek
tel. 32 237-80-00
fax 32 233-41-41
e-mail:
Statystyka wizyt:
ogółem: 8876699
w tym miesiącu: 129218
dzisiaj: 4339